काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का सभापति रवि लामिछाने बुधबार प्रतिनिधिसभामा लामो सम्बोधनका लागि उभिए। उनले आफू निकै ठूलो हिम्मत जुटाएर र भारी मनका साथ सदनमा उभिएको बताए। विपद्, जलवायु संकट, उद्धार, राहतदेखि राज्यका संस्थागत क्षमतासम्मका विषयमा उनले आफ्नो धारणा राखे। तर उनको सम्बोधनमा एउटा महत्वपूर्ण विषय भने छुट्यो—जेनजी आन्दोलन।
रास्वपाको राजनीतिक उदयसँग जोडिएको जेनजी पुस्ताको आन्दोलनबारे लामिछानेले एक शब्द पनि उच्चारण नगरेपछि उनको सम्बोधनलाई लिएर राजनीतिक वृत्तमा प्रश्न उठ्न थालेको छ। विशेषगरी आफूलाई नयाँ पुस्ताको राजनीतिक प्रतिनिधिका रूपमा स्थापित गर्दै आएको दलका सभापतिले त्यही पुस्ताको योगदानलाई सदनमा किन सम्झिएनन् भन्ने प्रश्न अहिले चर्चामा आएको छ।
गत वर्ष भदौ २३ र २४ का घटनाले नेपाली राजनीतिमा ठूलो परिवर्तन ल्याएको थियो। त्यही आन्दोलनले सिर्जना गरेको राजनीतिक वातावरणमा रास्वपा पहिलो दल बन्न सफल भएको बुझाइसमेत राजनीतिक वृत्तमा छ। त्यसैले लामिछाने संसद्मा बोल्दा जेनजी आन्दोलनका योगदानकर्ता, उनीहरूले उठाएका सवाल र परिवर्तनका अपेक्षामाथि धारणा राख्ने अपेक्षा हुनु स्वाभाविक थियो।तर बुधबारको सम्बोधनमा उनको प्राथमिकता फरक देखियो।
लामिछानेले भोटेकोशीसहित पछिल्ला विपद्का घटनालाई जलवायु परिवर्तनसँग जोडेर हेर्नुपर्ने बताए। विपद्बाट प्रभावित नागरिकको पीडालाई राहत र उद्धारमा मात्र सीमित नराखी दीर्घकालीन नीतिसँग जोड्नुपर्ने उनको धारणा थियो।
उनले जलवायु न्यायका लागि नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय तहमा प्रभावकारी कूटनीतिक पहल गर्नुपर्ने, वैज्ञानिक अध्ययनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने र जलवायुजन्य क्षति तथा हानिको औपचारिक दाबी अघि बढाउनुपर्ने बताए।
राज्यका संस्थाहरूलाई थप सक्षम बनाउने विषयमा समेत उनले जोड दिए। विपद् व्यवस्थापनमा सुरक्षा निकाय तथा राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणलगायत संस्थाको क्षमता अभिवृद्धि गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो।
रास्वपाको वर्तमान हैसियतलाई जेनजी पुस्ताको राजनीतिक असन्तुष्टिसँग जोडेर हेर्ने गरिएको छ। भ्रष्टाचार, सुशासन, जवाफदेहिता, राजनीतिक पुस्तान्तरण र राज्य सुधारका सवाललाई जेनजी आन्दोलनले बलियो रूपमा उठाएको थियो।
त्यस आन्दोलनको मूल सन्देश केवल सरकार वा राजनीतिक दल परिवर्तनमा सीमित थिएन। राजनीतिक संस्कार बदल्नुपर्ने, राज्य नागरिकप्रति जवाफदेही हुनुपर्ने र नयाँ पुस्ताले आफ्नो भविष्यबारे निर्णायक भूमिका पाउनुपर्ने माग पनि त्यसको केन्द्रमा थियो।
रास्वपाको उदयलाई यही असन्तुष्टिको राजनीतिक अभिव्यक्तिका रूपमा व्याख्या गर्नेहरूका लागि जेनजी केवल चुनावी पृष्ठभूमि होइन, पार्टीको राजनीतिक यात्राको महत्वपूर्ण आधार हो। त्यसैले रास्वपामाथि जेनजीका मुद्दालाई संस्थागत गर्ने जिम्मेवारी पनि अरू दलको तुलनामा बढी रहेको तर्क गरिँदै आएको छ।
लामिछानेले आफ्नो सम्बोधनमा विगतका विपद्बाट सिकेर राज्यका संस्थागत संरचनालाई बलियो बनाउनुपर्ने धारणा राखे। विगतका अनुभवलाई सुरक्षित राख्नु आवश्यक रहेको उनको भनाइ थियो।त्यसलाई राजनीतिक सन्दर्भमा जोड्दा अर्को प्रश्न स्वाभाविक रूपमा उठ्छ—राज्यले विपद्का घटनाबाट मात्रै सिक्ने कि राजनीतिक आन्दोलनबाट पनि सिक्ने?
जेनजी आन्दोलनले पुराना राजनीतिक दल र राज्य संयन्त्रमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको थियो। युवाहरू सडकमा आउनुपर्ने परिस्थिति किन बन्यो? राजनीतिक दलप्रतिको अविश्वास किन बढ्यो ? सुशासन र जवाफदेहिताको माग किन यति बलियो भयो ? र आन्दोलनपछि ती प्रश्नको संस्थागत उत्तर कसरी दिने ? यी प्रश्नको जवाफ खोज्नु पनि राजनीतिक अनुभवलाई संस्थागत गर्नु हो।
जेनजी आन्दोलनमा सहभागी भएका, घाइते तथा अंगभंग भएकाहरूले वर्तमान राजनीतिक नेतृत्वबाट आफ्ना अपेक्षा पूरा नभएको गुनासो गर्न थालेका बेला रास्वपा सभापतिको मौनतालाई लिएर थप प्रश्न उठ्नु अस्वाभाविक होइन।
यद्यपि, लामिछानेले जेनजीको प्रसंग नउठाउनुको कारणबारे उनी स्वयंले स्पष्ट धारणा सार्वजनिक नगरेसम्म निश्चित निष्कर्ष निकाल्न हतार हुनेछ। सम्बोधनको विषयगत प्राथमिकता, समयसीमा वा तत्कालीन विपद्को संवेदनशीलताले पनि त्यसमा भूमिका खेलेको हुन सक्छ। तर राजनीतिक अर्थमा भने प्रश्न उठाउन सकिन्छ।
जेनजीलाई सम्झनु केवल औपचारिक सम्मानको विषय होइन। त्यो आन्दोलनले उठाएका राजनीतिक प्रश्नप्रति जवाफदेही हुने विषय पनि हो। रास्वपाको उदयसँग जोडिएको नयाँ पुस्ताले खोजेको परिवर्तनलाई अब पार्टीले शासन र नीतिमा कसरी रूपान्तरण गर्छ भन्ने प्रश्न अझ महत्वपूर्ण बनेको छ।
बुधबार लामिछानेले जलवायु न्याय, अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति, विपद् व्यवस्थापन र राज्यका संस्थाको क्षमता अभिवृद्धिबारे सदनमा धारणा राखे। अब त्यससँगै जेनजीले उठाएका सुशासन, जवाफदेहिता, राजनीतिक सुधार र पुस्तान्तरणका प्रश्नलाई पनि राजनीतिक कार्यसूचीमा कसरी जोडिन्छ भन्ने चासो बढेको छ।
जेनजी आन्दोलनको जगबाट उदाएको रास्वपा अहिले सत्ताको जिम्मेवारीमा छ। त्यसैले लामिछानेले आन्दोलनको स्मरणभन्दा सरकार सञ्चालन, विपद् र जलवायु न्यायलाई प्राथमिकता दिएको हुन सक्छ।
आन्दोलनपछि जेनजी समूह र राजनीतिक नेतृत्वबीच अपेक्षा र उपलब्धिलाई लिएर असन्तुष्टि देखिएको अवस्थामा रविको मौनतालाई नयाँ पुस्तासँगको राजनीतिक दूरीको संकेतका रूपमा पनि बुझ्न सकिन्छ।
जेनजी आन्दोलनलाई रास्वपाको राजनीतिक सफलताको आधारका रूपमा मात्रै प्रस्तुत गर्दा पार्टीको आफ्नै राजनीतिक भूमिकामाथि प्रश्न उठ्न सक्छ। त्यसैले लामिछानेले त्यस प्रसंगलाई नउठाएको हुनसक्छ।
सम्बोधनको केन्द्र जलवायु संकट, विपद् व्यवस्थापन र अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति बनाउनुबाट उनले आफ्नो राजनीतिक भूमिकालाई एउटा पुस्ता वा आन्दोलनको प्रतिनिधित्वभन्दा फराकिलो देखाउन खोजेको संकेत पनि मिल्छ।
जेनजी आन्दोलनले उठाएका भ्रष्टाचार, सुशासन, जवाफदेहिता र राजनीतिक सुधारका मुद्दा सम्बोधन नगरी त्यस आन्दोलनबाट बनेको राजनीतिक शक्तिको नेतृत्व अघि बढ्दा ‘जग बिर्सिएको’ आरोप लाग्न सक्छ।
रविको मौनता केवल भाषणमा एउटा विषय छुटेको घटना मात्र होइन, रास्वपाले जेनजी आन्दोलनलाई आफ्नो राजनीतिक पहिचानको आधारका रूपमा निरन्तर बोक्ने हो कि त्यसबाट अलग भएर सत्ता र शासनको आफ्नै एजेन्डा निर्माण गर्ने हो भन्ने संक्रमणको संकेत हुन सक्छ।
Facebook Comments