काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसभित्रको आधिकारिकता विवाद कानुनी प्रक्रियामा पुगेका बेला पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवालाई फेरि ‘सभापति’कै रूपमा प्रस्तुत गर्ने अभ्यासले विवादलाई थप पेचिलो बनाएको छ। चुनदेवीस्थित संस्थापनइतर समूहको सम्पर्क कार्यालयमा देउवाको नामअगाडि ‘सभापति’ लेखिएको नेमप्लेट राखिएपछि कांग्रेसभित्र बहस फेरि सतहमा आएको छ।
देउवा स्वयंले पछिल्ला सार्वजनिक वक्तव्यमा आफ्नो परिचय ‘सभापति’ वा ‘निवर्तमान सभापति’ भनेर स्पष्ट रूपमा लेखेका छैनन्। तर, उनी निकट समूहले भने उनलाई सभापतिकै रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ। यही विरोधाभासले देउवाको राजनीतिक भूमिकालाई झन् अस्पष्ट बनाएको देखिन्छ।
कांग्रेस महामन्त्री प्रदीप पौडेलले देउवाबाट आफूहरूले निष्पक्ष भूमिकाको अपेक्षा गरे पनि त्यो पूरा हुन नसकेको टिप्पणी गरेका छन्। उनका अनुसार देउवा कुनै समूहको ‘जर्सी’ नलगाई पार्टीभित्र रेफ्रीको भूमिकामा फर्किने अपेक्षा थियो। तर पछिल्ला गतिविधिले त्यो अपेक्षा पूरा नभएको पौडेलको भनाइ छ।
पौडेलले देउवाको राजनीतिक शैलीमाथि समेत प्रश्न उठाएका छन्। गुट निर्माण र शक्तिकेन्द्रसँगको सम्बन्धमा आधारित राजनीतिका कारण देउवाले विचारको नेतृत्व गर्ने अवसर गुमाएको उनको टिप्पणी छ।
कांग्रेस सभापति गगनकुमार थापाले देउवाप्रति सम्मान व्यक्त गर्दै आगामी १५औँ महाधिवेशनमा उनलाई सम्मानपूर्वक अतिथिका रूपमा सहभागी गराउन आफूहरू इच्छुक रहेको बताएका छन्। थापाले विगतका राजनीतिक मतभेदले देउवाको योगदानलाई कम नगर्ने स्पष्ट पारेका छन्।
तर, देउवालाई सम्मानपूर्वक पूर्वसभापतिको हैसियतमा राख्ने थापाको अभिव्यक्तिसँगै अर्कोतर्फ उनलाई ‘सभापति’कै रूपमा प्रस्तुत गरिनुले कांग्रेसभित्रको विभाजनको गहिराइ देखाएको छ।
नेमप्लेट कि राजनीतिक दाबी ?
चुनदेवीको कार्यालयमा राखिएको नेमप्लेट आफैँमा एउटा सामान्य बोर्डजस्तो देखिए पनि यसको राजनीतिक अर्थ भने गम्भीर छ। विशेष महाधिवेशनलाई मान्यता नदिने देउवा पक्षले उनलाई नै सभापति मान्दै आएको छ। संस्थापनइतर समूहका नेता एनपी साउदले समेत आफूहरूको सभापति देउवा नै भएको दाबी गरेका छन्।
अर्कोतर्फ निर्वाचन आयोगले विशेष महाधिवेशनबाट निर्वाचित गगन थापा नेतृत्वको कार्यसमितिलाई आधिकारिकता दिएको छ। उक्त निर्णयलाई सर्वोच्च अदालतले पनि यसअघि सदर गरिसकेको छ। अहिले त्यसै विषयमा पुनरवलोकनको प्रक्रियाले कांग्रेसभित्रको पुरानो विवादलाई पुनः चर्चामा ल्याएको छ।
यही अवस्थामा ‘सभापति शेरबहादुर देउवा’ लेखिएको नेमप्लेट राखिनुले राजनीतिक रूपमा अदालतको निर्णयभन्दा अगाडि नै आफ्नो दाबी स्थापित गर्न खोजिएको सन्देश दिन्छ। तर, कानुनी हैसियत स्पष्ट नभएको अवस्थामा यस्तो प्रतीकात्मक प्रदर्शनले देउवाको पक्षलाई बलियो बनाउनेभन्दा झन् आलोचनाको केन्द्रमा पार्ने सम्भावना बढी देखिन्छ।
देउवाको मौनता र समर्थकको सक्रियता
देउवा नेपाल फर्किएपछि जारी गरेको वक्तव्यमा पनि आफ्नो पदीय हैसियत उल्लेख नगरी ‘शेरबहादुर देउवा, नेपाली कांग्रेस’ मात्रै लेखिएको थियो। संस्थापनइतर समूहको राष्ट्रिय भेलामा सम्बोधन गर्दा पनि उनलाई ‘सभापति’ भनेर औपचारिक रूपमा आफ्नो परिचय दिन लगाइएको थिएन।
यसले एउटा प्रश्न जन्माउँछ—देउवा स्वयं आफ्नो वर्तमान राजनीतिक हैसियतबारे संयमित देखिँदा उनका समर्थकहरू किन उनलाई पुनः सभापतिको रूपमा प्रस्तुत गर्न हतारिएका छन् ?
राजनीतिमा प्रतीकको अर्थ हुन्छ। नेमप्लेटले कानुनी हैसियत निर्धारण गर्दैन, तर त्यसले समूहको राजनीतिक दाबी भने सार्वजनिक गर्छ। त्यसैले चुनदेवीमा राखिएको नेमप्लेट एउटा कार्यालयको सजावटभन्दा बढी कांग्रेसभित्र जारी नेतृत्व संघर्षको प्रतीक बनेको छ।
सम्मानित पूर्वसभापति कि विवादित वर्तमान सभापति ?
देउवाका लागि अहिलेको मुख्य चुनौती अदालतको फैसला मात्र होइन, आफ्नो राजनीतिक विरासत जोगाउनु पनि हो। लामो समय कांग्रेसको नेतृत्व गरेका देउवा पार्टीभित्र सम्मानित पूर्वसभापतिको भूमिकामा रहन सक्छन्। तर, वैधानिक विवाद टुंगिनुअघि नै ‘सभापति’को नेमप्लेट र दाबीलाई अघि सार्दा उनको योगदानभन्दा विवाद बढी चर्चामा आउने जोखिम छ।
कांग्रेस महामन्त्री पौडेलको आलोचना र सभापति थापाको सम्मानपूर्ण व्यवहारबीच देउवाका समर्थकले देखाएको आक्रामक राजनीतिक प्रस्तुति आफैँमा विरोधाभासपूर्ण देखिन्छ। देउवाको राजनीतिक उचाइ जोगाउने हो भने उनलाई विवादित पदको दाबीभन्दा माथि राखेर सम्मानित पूर्वनेताको रूपमा प्रस्तुत गर्नु बढी प्रभावकारी हुन सक्छ।
अन्ततः नेमप्लेटले कसैलाई सभापति बनाउँदैन। पार्टीको वैधानिकता, विधान र सम्बन्धित निकायको निर्णयले पदको हैसियत निर्धारण गर्छ। त्यसैले एउटा नेमप्लेटकै भरमा पुरानो हैसियत फर्काउन खोज्दा देउवाको राजनीतिक कद बढ्नेभन्दा उनीमाथि थप प्रश्न उठ्ने अवस्था बन्न सक्छ।
कांग्रेसभित्रको विवाद अदालत र विधानको प्रक्रियाबाट टुंगिनुपर्ने विषय हो। नेमप्लेटले होइन, वैधानिक प्रक्रियाले यसको अन्तिम उत्तर दिनेछ।
Facebook Comments