काठमाडौं । बागमती प्रदेशको पछिल्लो राजनीतिक घटनाक्रमसँगै नेकपा (एमाले) भित्र पार्टीको संस्थागत निर्णय प्रणाली र व्यक्तिकेन्द्रित नेतृत्व शैलीबारे नयाँ बहस सुरु भएको छ। प्रदेश सरकारको नेतृत्व परिवर्तनको प्रक्रियाले एउटा मुख्यमन्त्रीको पदभन्दा पनि पार्टी विधि, विधान र सामूहिक निर्णय प्रक्रियाबाट चलिरहेको छ कि शक्तिशाली व्यक्तिहरूको प्रभावबाट भन्ने प्रश्नलाई केन्द्रमा ल्याएको छ।
एमाले लामो समयदेखि जनवादी केन्द्रीयता, सामूहिक नेतृत्व, संस्थागत निर्णय र अनुशासनलाई आफ्नो संगठनात्मक आधार मान्दै आएको पार्टी हो। यही राजनीतिक संस्कृतिका कारण एमाले अन्य दलभन्दा संस्थागत रूपमा बलियो रहेको दाबी गर्दै आएको थियो। तर पछिल्ला घटनाक्रमले पार्टीभित्र निर्णय प्रक्रियामा संस्थाभन्दा व्यक्तिको प्रभाव बढ्दै गएको टिप्पणी हुन थालेको छ।
विशेषगरी बागमती प्रदेश संसदीय दलको नेतृत्व परिवर्तनलाई लिएर देखिएको विवादपछि पार्टीभित्र नेतृत्व चयनको प्रक्रिया कति संस्थागत छ भन्ने प्रश्न उठ्न थालेको हो। संसदीय दलको नेता चयन सांसदहरूको स्वतन्त्र निर्णयबाट हुने कि शक्ति केन्द्रको इच्छाअनुसार भन्ने विषय अहिले बहसको केन्द्र बनेको छ।
पार्टीभित्रकै एकथरी नेताहरूको धारणा छ कि संसदीय लोकतन्त्रमा प्रधानमन्त्री वा मुख्यमन्त्री बन्ने आधार सांसदहरूको विश्वास र संसदीय दलको निर्णय हुनुपर्छ। बहुमत गुमेमा त्यसको समाधान व्यक्तिगत प्रभाव वा शक्ति प्रदर्शनबाट होइन, पार्टीका आधिकारिक निकाय, राजनीतिक संवाद र सामूहिक निर्णयबाट खोजिनुपर्ने उनीहरूको तर्क छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरू पनि संस्थागत प्रक्रियाभन्दा व्यक्तिको प्रभाव निर्णायक बन्न थालेमा त्यसले पार्टीको आन्तरिक लोकतन्त्र कमजोर बनाउने बताउँछन्। उनीहरूका अनुसार कार्यकर्ताले विधिभन्दा पहुँच, क्षमता भन्दा निकटता र संगठनभन्दा व्यक्ति प्रभावशाली भएको अनुभूति गर्न थाले पार्टीप्रतिको विश्वास क्रमशः कमजोर हुँदै जान्छ।
एमालेभित्र पछिल्ला वर्षहरूमा पुराना योगदानशील नेता–कार्यकर्ता र नयाँ पुस्ताबीचको शक्ति सन्तुलनबारे पनि चर्चा बढ्दै गएको छ। लामो समयदेखि संगठन निर्माणमा योगदान दिएका नेताहरूको भूमिका खुम्चिँदै गएको र व्यक्तिगत सम्बन्ध तथा शक्ति केन्द्रसँगको निकटता निर्णयमा प्रभावशाली बन्दै गएको टिप्पणी पार्टीभित्रै सुनिन थालेको छ।
यही पृष्ठभूमिमा एमालेले आफ्नो गौरवशाली संस्थागत परम्परा जोगाउने हो भने व्यक्तिकेन्द्रित राजनीतिक अभ्यासभन्दा विधि, विधान, पारदर्शिता र सामूहिक नेतृत्वको संस्कृतिलाई पुनः बलियो बनाउनुपर्ने आवाज उठ्न थालेको छ। बागमती प्रदेशको घटनाक्रम केवल प्रदेश सरकारको नेतृत्व परिवर्तनको विषय मात्र नभई एमालेको संगठनात्मक चरित्र र भावी राजनीतिक दिशासँग जोडिएको बहसका रूपमा विकसित भएको नेताहरूको बुझाइ छ।
पार्टीभित्र अहिले उठिरहेको मूल प्रश्न एउटै छ—एमाले आगामी दिनमा संस्थागत प्रक्रियाबाट सञ्चालन हुने पार्टीका रूपमा अघि बढ्छ वा निर्णय प्रक्रियामा व्यक्तिको प्रभाव नै निर्णायक बन्दै जाने हो। यही प्रश्नको उत्तरले पार्टीको आन्तरिक लोकतन्त्र, कार्यकर्ताको विश्वास र भविष्यको राजनीतिक दिशा निर्धारण गर्ने धेरैको विश्लेषण छ।
Facebook Comments